Chơi chim cảnh từ lâu là thú vui tao nhã của nhiều người Việt. Tuy nhiên, trong bối cảnh công tác quản lý động vật hoang dã ngày càng được chú trọng, câu chuyện một chú chim có hót hay, dáng đẹp hay không đã không còn là mối quan tâm duy nhất. Nguồn gốc của chim và hồ sơ chứng minh tính hợp pháp đang trở thành vấn đề người chơi cần đặc biệt lưu ý. Từ thực tế này, những mô hình gây nuôi sinh sản có quản lý như trại chim cảnh Lưu Gia Trang tại Hà Tĩnh đang hướng tới việc tạo nguồn chim cảnh sinh sản chủ động, rõ ràng về nguồn gốc và tuân thủ các quy định pháp luật.
Người chơi chim cảnh cần quan tâm đến nguồn gốc
Họa mi, khướu, chích chòe và nhiều loài chim hót từ lâu đã gắn với thú chơi sinh vật cảnh của người Việt.
Với những người đam mê, một chú chim hay có thể được chăm sóc nhiều năm. Người chơi dành thời gian lựa chọn thức ăn, tắm chim, vệ sinh lồng, luyện giọng và quan sát từng thay đổi nhỏ về thể trạng.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của thú chơi chim cảnh, một câu hỏi ngày càng trở nên quan trọng: Con chim được nuôi có nguồn gốc từ đâu?
Thực tế thời gian qua cho thấy cơ quan chức năng đã tăng cường kiểm tra hoạt động kinh doanh, tàng trữ một số loài chim cảnh, động vật hoang dã. Một trong những vấn đề được đặc biệt quan tâm là khả năng chứng minh nguồn gốc hợp pháp của cá thể.
Điều này đặt ra yêu cầu thay đổi nhận thức đối với cả người bán lẫn người mua chim.
Thay vì chỉ hỏi “chim có hót hay không?”, “chim bao nhiêu mùa?” hay “giá bao nhiêu?”, người mua cần hình thành thêm thói quen tìm hiểu nguồn gốc cá thể và giấy tờ liên quan khi pháp luật yêu cầu.
Chim sinh sản tại cơ sở gây nuôi – hướng đi đáng chú ý
Sự thay đổi trong quản lý cũng đặt ra bài toán về nguồn cung cho cộng đồng yêu chim cảnh.
Một trong những hướng đi đáng chú ý là phát triển các cơ sở gây nuôi sinh sản, qua đó từng bước chủ động nguồn chim được sinh ra trong môi trường nuôi có quản lý thay vì phụ thuộc vào nguồn khai thác từ tự nhiên.
Tại Hà Tĩnh, trại chim cảnh Lưu Gia Trang đang phát triển mô hình này với định hướng gây nuôi sinh sản các loài chim cảnh, chim hót.
Theo đại diện Lưu Gia Trang, trang trại được xây dựng theo hướng gây nuôi có quản lý, chú trọng điều kiện chuồng trại, chăm sóc chim bố mẹ, ghép cặp, theo dõi sinh sản và quản lý nguồn gốc cá thể. Hoạt động gây nuôi được thực hiện trên cơ sở hồ sơ, giấy tờ và thủ tục cấp phép theo quy định của cơ quan chức năng tại Hà Tĩnh.
Đây cũng là yếu tố được Lưu Gia Trang xác định là nền tảng nếu muốn phát triển mô hình lâu dài.
Từ thú chơi chim đến một trại sinh sản
Theo chuyên gia Nguyễn Xuân Bảo từ trại sinh sản Lưu Gia Trang, gây nuôi chim cảnh sinh sản khó hơn nhiều so với việc chăm sóc một cá thể đơn lẻ để thưởng thức tiếng hót.
Mỗi loài có đặc điểm sinh học và tập tính khác nhau. Ngay trong cùng một loài, khả năng thích nghi và tính cách giữa các cá thể cũng không hoàn toàn giống nhau.
Để hình thành một cặp chim sinh sản, người nuôi phải theo dõi thể trạng chim bố mẹ, lựa chọn cá thể, tạo điều kiện làm quen và quan sát mức độ tương thích.
Không phải cứ đưa một chim trống và một chim mái vào chung khu vực là chúng có thể sinh sản.
“Điều khó nhất là phải hiểu chim. Có những cá thể thích nghi khá nhanh nhưng cũng có những con cần thời gian dài. Người nuôi phải quan sát hành vi của từng cá thể rồi mới lựa chọn cách ghép và môi trường phù hợp”, chuyên gia Nguyễn Xuân Bảo chia sẻ.
Từ kinh nghiệm thực tế, Lưu Gia Trang xây dựng các khu vực nuôi theo từng mục đích khác nhau. Với chim bước vào giai đoạn sinh sản, môi trường được ưu tiên sự yên tĩnh, thông thoáng và hạn chế những tác động không cần thiết từ bên ngoài.
Khi chim bắt đầu ghép đôi, làm tổ, đẻ trứng và chăm sóc chim non, việc quan sát càng phải thận trọng.
Theo ông Bảo, đôi khi kỹ thuật quan trọng nhất của người gây nuôi lại là biết thời điểm nào không nên can thiệp.
Chim sinh ra tại trại có thể được theo dõi nguồn gốc từ bố mẹ
Một lợi thế của mô hình gây nuôi sinh sản có quản lý là khả năng theo dõi quá trình hình thành các thế hệ chim.
Từ đàn bố mẹ, quá trình ghép cặp, sinh sản đến chim non, cơ sở gây nuôi có điều kiện xây dựng hồ sơ quản lý cá thể theo quy định.
Đây là sự khác biệt quan trọng so với một cá thể không xác định được nguồn gốc.
Theo Lưu Gia Trang, khi phát triển trại sinh sản, mục tiêu không đơn thuần là làm sao tạo ra thật nhiều chim non. Quan trọng hơn là xây dựng được đàn bố mẹ ổn định và từng bước tạo ra các thế hệ chim thích nghi với môi trường gây nuôi.
Những cá thể sinh ra tại trang trại cũng được tiếp xúc với môi trường nuôi từ nhỏ, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quá trình chăm sóc sau này.
“Điều chúng tôi hướng đến là khi một cá thể được sinh ra thì có thể theo dõi được chim bố mẹ và quá trình sinh sản. Nguồn gốc cần trở thành một phần giá trị của con chim chứ không chỉ có ngoại hình hay tiếng hót”, chuyên gia Nguyễn Xuân Bảo cho biết.
Giấy tờ hợp pháp sẽ ngày càng quan trọng với người chơi chim
Thực tế quản lý chim cảnh hiện nay cho thấy việc chứng minh nguồn gốc không chỉ là câu chuyện của các trang trại.
Người chơi cũng cần chủ động tìm hiểu.
Tùy loài và hình thức gây nuôi, kinh doanh, các yêu cầu pháp lý có thể khác nhau. Do đó, trước khi mua một cá thể, đặc biệt là các loài có nguồn gốc động vật hoang dã hoặc thuộc diện quản lý, người chơi cần tìm hiểu quy định hiện hành và yêu cầu người cung cấp chứng minh nguồn gốc khi cần thiết.
Việc lựa chọn chim từ các cơ sở gây nuôi hợp pháp vì thế ngày càng có ý nghĩa.
Theo Lưu Gia Trang, đây không nên được nhìn nhận đơn thuần như một thủ tục hành chính.
Khi thị trường hình thành thói quen ưu tiên chim sinh sản có nguồn gốc rõ ràng, nhu cầu đối với những cá thể bị khai thác trái phép ngoài tự nhiên cũng có thể từng bước giảm xuống.
Nuôi sinh sản để giảm phụ thuộc vào khai thác tự nhiên
Đây cũng là định hướng mà Lưu Gia Trang đặt ra trong quá trình phát triển trang trại tại Hà Tĩnh.
Thay vì coi chim ngoài tự nhiên là nguồn cung mặc định cho thú chơi, mô hình gây nuôi sinh sản đặt ra một cách tiếp cận khác: để những con chim bố mẹ sinh ra các thế hệ tiếp theo ngay trong môi trường nuôi có kiểm soát.
Để làm được điều này không đơn giản.
Ngoài đầu tư chuồng trại, người nuôi phải tích lũy kinh nghiệm về dinh dưỡng, ghép cặp, mùa sinh sản, làm tổ, ấp trứng và chăm sóc chim non. Có những cặp chim không sinh sản như kỳ vọng, có cá thể không tương thích và cũng có những mùa người nuôi phải bắt đầu lại từ đầu.
Nhưng theo chuyên gia Nguyễn Xuân Bảo, chính việc chủ động được sinh sản mới là hướng đi cần thiết nếu muốn phát triển thú chơi chim cảnh lâu dài.
“Người chơi vẫn có thể giữ niềm đam mê với tiếng hót và vẻ đẹp của chim, nhưng niềm đam mê đó nên song hành với trách nhiệm. Nếu ngày càng có nhiều người lựa chọn chim được sinh sản tại những cơ sở gây nuôi hợp pháp, có nguồn gốc rõ ràng thì đó sẽ là một thay đổi tích cực”, ông Bảo chia sẻ.
Hướng tới văn hóa chơi chim có trách nhiệm
Câu chuyện nguồn gốc chim cảnh đang tạo ra những thay đổi nhất định trong cộng đồng người chơi.
Nếu trước đây giá trị của một cá thể thường được đánh giá chủ yếu qua giọng hót, ngoại hình hay thành tích tại các cuộc thi thì trong tương lai, nguồn gốc hợp pháp có thể trở thành một tiêu chí quan trọng không kém.
Đối với những mô hình như trại sinh sản Lưu Gia Trang tại Hà Tĩnh, đây vừa là cơ hội, vừa đặt ra trách nhiệm.
Cơ hội nằm ở việc phát triển nguồn chim sinh sản phục vụ nhu cầu chính đáng của người yêu chim. Trách nhiệm là phải duy trì hoạt động gây nuôi đúng quy định, quản lý nguồn gốc đàn chim và bảo đảm các cá thể được sinh sản trong môi trường phù hợp.
Xa hơn câu chuyện của một trang trại, việc phát triển các cơ sở gây nuôi hợp pháp còn có thể góp phần thay đổi cách nhìn về thú chơi chim cảnh.
Một người chơi có trách nhiệm không chỉ biết cách chăm cho chim khỏe, hót hay mà còn cần biết con chim mình đang sở hữu đến từ đâu.
Và khi những chú chim sinh ra từ các cơ sở gây nuôi hợp pháp dần trở thành lựa chọn ưu tiên, thú chơi tồn tại lâu đời này có thể tiếp tục phát triển theo một hướng văn minh hơn: thỏa mãn niềm đam mê của con người nhưng không đánh đổi bằng việc khai thác trái phép các quần thể chim trong tự nhiên.
Đó cũng là định hướng mà Lưu Gia Trang lựa chọn trong quá trình xây dựng và phát triển trại chim sinh sản tại Hà Tĩnh: gây nuôi có trách nhiệm, quản lý nguồn gốc, tuân thủ pháp luật và từng bước chủ động nguồn chim cảnh được sinh sản trong môi trường nuôi.